• प्रीति छत्रे
• 16.07.26
• वाचनवेळ 2 मि.

समजा, एखादा नैसर्गिक (अथवा मानवनिर्मित) महाप्रलय आला, सर्व झाडं, जंगलं, शेतं, पिकं नष्ट झाली तर माणसाला खायला काहीच उरणार नाही. अशा परिस्थितीत आपल्या बी-बियाणांचे नमुने सुरक्षित राखून ठेवले तर त्यातून पुन्हा नव्याने सुरुवात करता येईल, अशा विचाराने जगभरात अनेक देशांमध्ये बियाणांची विशिष्ट शास्त्रोक्त पद्धतीने साठवणूक...

• मयूर पटारे
• 29.05.26
• वाचनवेळ 2 मि.

भारतात सांस्कृतिक, प्रांतिक आणि भाषिक वैविध्याप्रमाणेच लिपीचं वैविध्यही मोठ्या प्रमाणावर आहे. आपल्या चलनी नोटेवर मागे १५ वेगवेगळ्या लिपींमध्ये रुपयाची किंमत लिहिलेली असते, हे याचं उत्तम उदाहरण.

वापरात नसलेल्या सिंधू, ब्राह्मी, खरोष्टी आणि वापरात असलेल्या देवनागरी, बंगाली-आसामी, गुरमुखी, तमिळ, तेलगू, कन्नड, मल्याळम, उर्दू, मोडी, शारदा, अशा ८०हून...

• प्रीति छत्रे
• 25.05.26
• वाचनवेळ 2 मि.

आशियातल्या येमेन देशाच्या दक्षिणेला अरबी समुद्रातल्या सोकोट्रा (Socotra Island) नावाच्या बेटावर एक नैसर्गिक आश्चर्य पाहायला मिळतं - ड्रॅगन ब्लड ट्री. सोकोट्रा बेटावरच्या अंतर्गत भागातील एका पठारावर या झाडांचं जंगल उभं आहे. ही झाडं इथे ५०० वर्षांपासून उभी असल्याचं मानलं जातं.

या झाडांच्या बाबतीतली पहिली आश्चर्याची...

• मयूर पटारे
• 12.05.26
• वाचनवेळ 2 मि.

'अँग्लो-झांझिबार युद्ध' हे जगातलं सर्वात छोटं युद्ध म्हणून ओळखलं जातं. हिंद महासागरातील टांगानिकाच्या किनाऱ्यालगतचं एक द्वीप म्हणजे तेव्हाचा झांझिबार देश. आता तो टांझानियाचा भाग आहे. या झांझिबारचा सुलतान खालिद बिन बारघाश आणि ब्रिटिश साम्राज्य यांच्यात २७ ऑगस्ट १८९६ रोजी युद्ध झालं होतं. सकाळी नऊला चालू...

• गौरी कानेटकर
• 10.03.26
• वाचनवेळ 2 मि.

आर्य भारतातून बाहेर गेले की बाहेरून भारतात आले, यावर आपल्याकडे गेली शंभर वर्षं वाद-विवाद सुरू आहेत. आर्य भारतातून बाहेर गेले आणि त्यांच्यासोबत गेलेली संस्कृत ही भाषाच युरोपातल्या इतर इंडो-युरोपीयन भाषांची जननी आहे, असं सतत मांडलं जात असतं. ते तसं नसल्याचं आता शास्त्रीय़ पुराव्यानिशी सिद्ध झालं...

• गौरी कानेटकर
• 26.02.26
• वाचनवेळ 2 मि.

पॉइंट निमो हे नाव कधी ऐकलंयत? यालाच पॉइंट ऑफ ओशनिक इनअक्सेसिबिलिटी म्हणतात. सोप्या शब्दांत सांगायचं तर समुद्रातलं असं ठिकाण किंवा बिंदू जिथून जमीन सर्वाधिक दूर आहे. या ठिकाणाचे अक्षांश-रेखांश साधारण असे आहेत - 48°52.6′S 123°23.6′W

हे कल्पित ठिकाण (किंवा बिंदू) पॅसिफिक महासागरात दक्षिणेला आहे. त्याच्या...

• मयूर पटारे
• 20.01.26
• वाचनवेळ 3 मि.

गेल्या पन्नास-साठ वर्षांत समुद्रांतलं प्रदूषण मोठ्या प्रमाणावर वाढलं आहे. त्यामुळे तिथे प्लास्टिक कचऱ्याची मोठीच मोठी बेटं तयार झाली आहेत. पॅसिफिक, अटलांटिक आणि हिंदी महासागरात असलेली ही बेटं पर्यावरणासाठी मोठाच धोका बनली आहेत.

ही बेटं तयार कशी होतात? समुद्रात गोल फिरणारे पाण्याचे प्रवाह असतात. त्यांना 'गायर्स'...

• गौरी कानेटकर
• 10.01.26
• वाचनवेळ 3 मि.

गझनीच्या मोहम्मदाने गुजरातमधील सोमनाथ मंदिरावर हल्ला केला त्याला हजार वर्षं झाल्यानिमित्त सध्या हे मंदिर चर्चेत आहे. ‘सोमनाथ मंदिराचं पुनर्निर्माण करण्यास पंतप्रधान पं. जवाहरलाल नेहरूंचा विरोध होता. त्यांनी राष्ट्रपती राजेंद्र प्रसाद यांनाही सोमनाथ मंदिराच्या उद्घाटनाला जायला विरोध केला होता’, असं सतत सांगितलं जात असतं. मात्र मंदिर...

• प्रणव पाटील
• 20.10.25
• वाचनवेळ 3 मि.

लहानपणी दिवाळी जवळ आली की कधी एकदा मातीचा किल्ला करायला घेतो याकडे आम्हा मित्रांचं लक्ष लागलेलं असायचं. दिवाळीची सुट्टी लागली रे लागली, की किल्ल्यासाठी माती कुठून आणायची, दगड-विटा कुठून गोळा करायच्या, पोती कुठून मिळवायची याची चर्चा सुरू व्हायची. एकदा का हे ठरलं की मातीची पोती...

• प्रीति छत्रे
• 18.09.25
• वाचनवेळ 2 मि.

न्यूझीलंडमधली व्हांगानुई नदी ही जगभरातली पहिली अशी नदी आहे जिला माणसांचे कायदेशीर हक्क बहाल करण्यात आले आहेत. २०१७ मध्ये तिथे हा आगळावेगळा निर्णय घेतला गेला.

व्हांगानुई ही न्यूझीलंडमधली एक प्रमुख नदी आहे. न्यूझीलंडचे मूळ निवासी, माओरी, या नदीशी शेकडो वर्षं जोडलेले आहेत. ब्रिटिश वसाहतवादी तिथे...